Foliumzuur: toedieningsvormen en welke te kiezen

Op de schappen van apotheken en sportwinkels is foliumzuur in tientallen varianten te vinden: goedkope tabletten van 400 µg, «actief» methylfolaat, prenatale complexen, kauwtabletten, druppels. De prijzen verschillen een veelvoud, en de marketing belooft «betere opneembaarheid». De redactie legt uit waarin de vormen van vitamine B9 werkelijk verschillen, wanneer het extra betalen gerechtvaardigd is en waarop je op het etiket moet letten.

Chemische vormen van vitamine B9 in supplementen

Klassiek foliumzuur (pteroylmonoglutaminezuur) is de goedkoopste, stabielste en best onderzochte vorm. Juist deze werd gebruikt in alle belangrijke onderzoeken naar de preventie van neuralebuisdefecten, dus voor dat doel is het de gouden standaard.

L-methylfolaat (5-methyltetrahydrofolaat, 5-MTHF) is al de actieve vorm, die in het bloed circuleert en geen omzetting door de enzymen DHFR en MTHFR vereist. In supplementen wordt het vooral uitgebracht als calciumzout of glucosaminezout, die de stabiliteit verhogen.

Folinezuur (calciumfolinaat, leucovorine) is nog een gereduceerde vorm. Het is in de eerste plaats een geneesmiddel: het wordt gebruikt in de oncologie, met name om de toxiciteit van hoge doses methotrexaat te verminderen, en in supplementen voor algemeen gebruik komt het zelden voor.

Ten slotte staat in sommige producten «folaat» zonder nadere specificatie of «folaten uit natuurlijke bronnen» — extracten van citroen, broccoli, gist. De hoeveelheid en de vorm van folaten in zulke producten zijn minder gestandaardiseerd.

Foliumzuur versus methylfolaat: wat de onderzoeken zeggen

Het overzicht van Pietrzik, Bailey en Shane (2010) vergeleek de farmacokinetiek van foliumzuur en L-methylfolaat. De auteurs concludeerden dat methylfolaat het folaatniveau in het bloed minstens even effectief verhoogt, en volgens sommige gegevens zelfs iets effectiever, zonder daarbij niet-gemetaboliseerd foliumzuur te veroorzaken.

Voorstanders van methylfolaat verwijzen naar het polymorfisme van het MTHFR-gen (met name de variant C677T), waarbij de activiteit van het enzym verlaagd is. Mensen met deze variant verhogen echter in de regel hun folaatstatus ook succesvol met gewoon foliumzuur; het blijft de aanbevolen vorm in de officiële richtlijnen voor de zwangerschap.

Scaglione en Panzavolta (2014) wijzen erop dat methylfolaat een B12-tekort niet op dezelfde manier maskeert als foliumzuur, hoewel deze bewering vooral op theoretische overwegingen berust en klinische bevestiging vereist.

Methylfolaat is dus een volkomen rationeel alternatief, maar geen verplichte «verbetering» voor iedereen. Voor de preventie van neuralebuisdefecten is er de meeste data over juist foliumzuur.

Toedieningsvormen

Tabletten zijn de meest voorkomende vorm. Ze zijn goedkoop, nauwkeurig gedoseerd en goed houdbaar. Voor preventie kiest men meestal tabletten van 400 µg; tabletten van 1 mg en 5 mg zijn voor andere doeleinden bestemd en worden in veel landen als geneesmiddel afgeleverd.

Capsules worden vaak gebruikt voor methylfolaat en B-complexen. Ze zijn handig voor mensen die moeite hebben met het slikken van tabletten, en bevatten nogal eens minder hulpstoffen, maar zijn meestal duurder.

Kauwtabletten en geleivormen bevallen degenen die niet graag tabletten slikken, maar bevatten suiker of zoetstoffen, en de stabiliteit van de vitamines erin is lager. Fabrikanten leggen soms een overschot aan werkzame stof in om het verlies te compenseren, dus het werkelijke gehalte kan afwijken van het aangegeven gehalte.

Vloeibare vormen en druppels maken het mogelijk de dosis flexibel af te stemmen, maar vereisen een zorgvuldige naleving van de bewaaromstandigheden. Injecteerbare vormen van folaten worden alleen in medische instellingen gebruikt.

• Tabletten van 400 µg— de optimale keuze voor preventie.
• Capsules met methylfolaat— een alternatief naar wens, duurder.
• Kauwvormen— handig, maar met suiker en minder stabiel.
• B-complexen en prenatale vitaminen— als er andere nutriënten nodig zijn.

Mono- of combinatiepreparaten

Een monopreparaat foliumzuur is handig wanneer juist deze vitamine nodig is: bijvoorbeeld voor de planning van een zwangerschap bij een goed uitgebalanceerd dieet. Het maakt het mogelijk de dosis nauwkeurig te controleren en niet te veel binnen te krijgen.

Complexen «B9 + B12» zijn zinvol voor veganisten, ouderen en degenen met een risico op een B12-tekort. Zo'n combinatie verkleint de kans dat foliumzuur een cobalaminetekort maskeert.

Prenatale complexen bevatten foliumzuur samen met jodium, ijzer, vitamine D en andere nutriënten die belangrijk zijn tijdens de zwangerschap. Hun samenstelling is het beste met een arts af te stemmen, om een overschot aan afzonderlijke componenten te vermijden.

Sportmultivitaminen bevatten meestal 200–400 µg foliumzuur. Als u al zo'n complex inneemt, is een apart B9-supplement in de regel niet nodig.

Hoe het etiket te lezen en de kwaliteit te beoordelen

Let op in welke eenheden het gehalte is aangegeven: µg foliumzuur of µg DFE. Volgens de bijgewerkte etiketteringsregels in de VS wordt het gehalte in DFE aangegeven, en 400 µg foliumzuur kan overeenkomen met ongeveer 667–680 µg DFE. Dat betekent niet dat de dosis «te hoog» is — het is gewoon een andere eenheid.

Voor methylfolaat is het belangrijk of juist de L-vorm (6S-isomeer) is aangegeven en niet een racemisch mengsel. Biologisch actief is juist de L-vorm, dus in kwaliteitsproducten wordt die duidelijk vermeld.

Controleer de houdbaarheidsdatum en de bewaaromstandigheden. Folaten zijn gevoelig voor licht, warmte en vocht, dus het flesje kun je beter gesloten op een koele, donkere plaats bewaren en niet op de vensterbank of in de badkamer.

Kies ten slotte producten van fabrikanten met een transparant kwaliteitscontrolesysteem. Voor sporters die dopingcontrole ondergaan, is het verstandig de voorkeur te geven aan producten die een externe certificering op de afwezigheid van verboden bijmengsels hebben doorlopen.

Conclusies van de redactie

Voor de meeste mensen is gewoon foliumzuur in tabletten van 400 µg een effectieve, betaalbare en best onderzochte optie.

L-methylfolaat is een rationeel alternatief dat de stappen van de enzymatische omzetting omzeilt, maar het is niet verplicht, zelfs niet voor dragers van MTHFR-genvarianten.

De keuze tussen een mono- en een combinatiepreparaat hangt af van het doel: bij een risico op een B12-tekort is een combinatie van B9 en B12 zinvol, bij de planning van een zwangerschap een prenataal complex in overleg met een arts.

Verder raden we u aan «Hoe foliumzuur in te nemen: dosering, tijdstip van inname, duur», «Mythes over foliumzuur» en het overzicht van vitamine B12 te lezen.

Bronnen

1. Pietrzik K, Bailey L, Shane B. Folic acid and L-5-methyltetrahydrofolate: comparison of clinical pharmacokinetics and pharmacodynamics. Clin Pharmacokinet. 2010;49(8):535–548.
2. Scaglione F, Panzavolta G. Folate, folic acid and 5-methyltetrahydrofolate are not the same thing. Xenobiotica. 2014;44(5):480–488.
3. Bailey SW, Ayling JE. The extremely slow and variable activity of dihydrofolate reductase in human liver and its implications for high folic acid intake. Proc Natl Acad Sci USA. 2009;106(36):15424–15429.
4. Institute of Medicine. Dietary Reference Intakes for Thiamin, Riboflavin, Niacin, Vitamin B6, Folate, Vitamin B12, Pantothenic Acid, Biotin, and Choline. Washington, DC: National Academies Press; 1998.
5. US Preventive Services Task Force. Folic acid supplementation for the prevention of neural tube defects: US Preventive Services Task Force recommendation statement. JAMA. 2017;317(2):183–189.
6. Crider KS, Bailey LB, Berry RJ. Folic acid food fortification — its history, effect, concerns, and future directions. Nutrients. 2011;3(3):370–384.