Waarmee foliumzuur te combineren

Foliumzuur werkt zelden alleen: de folaatcyclus is nauw verweven met het metabolisme van de vitamines B12, B6, B2 en ijzer. Daarom versterken goed gekozen «partners» de baat van het supplement, terwijl ongelukkige combinaties die tenietdoen of zelfs risico's creëren. De redactie vertelt waarmee je foliumzuur het beste combineert, wat neutraal is en wat je moet vermijden.

Vitamine B12: de belangrijkste partner

Vitamine B12 (cobalamine) is een sleutelcofactor van het enzym methioninesynthase, dat de methylgroep overdraagt van 5-methyltetrahydrofolaat op homocysteïne. Zonder B12 «blijft» het folaat steken in de gemethyleerde vorm en keert het niet terug in de cyclus, zelfs als het lichaam er genoeg van heeft.

Juist daarom heeft de combinatie van B9 en B12 een tweezijdige logica. Enerzijds stelt B12 folaten in staat volwaardig te werken. Anderzijds verkleint de toevoeging van B12 het risico dat foliumzuur het B12-tekort maskeert door de anemie te corrigeren, maar de neurologische aantasting niet te stoppen (Reynolds, 2006).

De meta-analyse van de Homocysteine Lowering Trialists' Collaboration (1998) liet zien dat de toevoeging van B12 aan foliumzuur de verlaging van homocysteïne versterkt in vergelijking met foliumzuur alleen.

De combinatie is vooral zinvol voor veganisten, ouderen, patiënten die langdurig metformine of protonpompremmers gebruiken, en voor iedereen met een risico op een B12-tekort.

Vitamines B6 en B2: deelnemers aan het homocysteïnemetabolisme

Homocysteïne wordt via twee routes verwerkt: hermethylering tot methionine (folaten en B12 nodig) en transsulfurering tot cysteïne (vitamine B6 nodig). Daarom maakt B6 vaak deel uit van complexen «voor hart en bloedvaten» samen met B9 en B12.

Riboflavine (B2) is een cofactor van het enzym MTHFR in de vorm van FAD. Bij dragers van de MTHFR-variant C677T kan een voldoende riboflavinestatus het enzym stabiliseren, dus B2 in B-complexen heeft een biochemische onderbouwing.

Het is belangrijk te onthouden dat complexen «B9 + B6 + B12» homocysteïne betrouwbaar verlagen, maar grote onderzoeken, zoals HOPE-2 (Lonn et al., 2006), geen algehele vermindering van cardiovasculaire voorvallen lieten zien. De combinatie is dus nuttig voor het corrigeren van de status, niet als «medicijn tegen een hartinfarct».

Een overschot aan B6 bij langdurige inname van hoge doses kan perifere neuropathie veroorzaken, dus in complexen moet je op het gehalte ervan letten en geen meerdere producten met hoge doses B6 combineren.

IJzer, vitamine C en de bloedvorming

Folaten, B12 en ijzer zijn de drie belangrijkste nutriënten voor de vorming van rode bloedcellen. Daarom wordt in prenatale complexen en preparaten voor de behandeling van anemie foliumzuur vaak gecombineerd met ijzer. Dat is een logisch paar: ze concurreren niet om de opname en vullen elkaar aan.

IJzer moet echter niet «voor de voorraad» zonder onderzoek worden ingenomen: een overschot ervan is toxisch, en sporters en mannen zonder tekort hebben ijzersupplementen meestal niet nodig. De beslissing over de inname van ijzer wordt genomen op basis van het ferritine- en hemoglobineniveau.

Vitamine C verhoogt de opname van non-heemijzer en beschermt de gereduceerde vormen van folaten tegen oxidatie. Daarom zijn in combinatiepreparaten voor de bloedvorming vaak alle drie de componenten aanwezig.

In de praktijk betekent dit: als een arts ijzer en foliumzuur heeft voorgeschreven, kun je ze tegelijkertijd innemen, weggespoeld met water of sap, en niet met thee of koffie, die de opname van ijzer verlagen.

Voeding, dranken en leefstijl

Foliumzuur wordt zowel op een lege maag als met voedsel opgenomen, dus er zijn geen strenge eisen voor de combinatie met producten. Inname tijdens het ontbijt verkleint het risico op misselijkheid en vergemakkelijkt het vormen van een gewoonte.

Alcohol is de bekendste «antagonist» van folaten in het dagelijks leven. Het verlaagt de opname van folaten in de darm, verstoort de opslag ervan in de lever en versterkt de uitscheiding met de urine. Daarom verhoogt regelmatig alcoholgebruik het risico op een tekort, zelfs bij een normaal dieet.

Roken wordt eveneens geassocieerd met een lagere folaatstatus. Voor mensen die roken of regelmatig alcohol gebruiken, zijn een uitgebalanceerd dieet en, indien nodig, een supplement belangrijker dan voor anderen.

Groene thee in zeer grote hoeveelheden kan in theorie de opname van foliumzuur beïnvloeden, maar voor gewoon gebruik is de klinische betekenis hiervan niet bewezen. Een tablet met thee innemen is geen fout, hoewel water de eenvoudigste optie blijft.

• Neem het samen met B12 in als er een risico op een tekort daaraan is.
• IJzer — alleen op basis van onderzoeksuitslagen.
• Vermijd regelmatig alcohol: het «vreet» folaten op.
• Controleer de totale dosis B6 in complexen.

Medicijnen: combineren alleen onder controle van een arts

Methotrexaat in lage doses bij reumatoïde artritis en psoriasis wordt vaak gecombineerd met foliumzuur: het Cochrane-overzicht van Shea et al. (2013) liet zien dat dit de gastro-intestinale bijwerkingen en afwijkingen in de leverwaarden vermindert. De dosis en de dag van inname van foliumzuur bepaalt echter een arts, om de werking van methotrexaat niet te verlagen.

Anti-epileptica (fenytoïne, fenobarbital, primidon, carbamazepine) verlagen het folaatniveau, en foliumzuur in hoge doses kan op zijn beurt de concentratie van fenytoïne verlagen. Dat is een klassiek voorbeeld van een tweezijdige interactie, waarbij zelfstandige wijzigingen ontoelaatbaar zijn.

Medicijnen die het folaatmetabolisme onderdrukken (trimethoprim, pyrimethamine, sulfasalazine), evenals antitumormiddelen (fluorouracil, capecitabine, pemetrexed) vereisen een individuele beslissing over folaten.

Orale anticonceptiva kunnen de folaatstatus enigszins verlagen. Voor vrouwen die stoppen met anticonceptie om zwanger te worden, is dat een extra argument om vroegtijdig met de inname van foliumzuur te beginnen.

Conclusies van de redactie

De beste partner van foliumzuur is vitamine B12: samen zorgen ze voor de werking van de methylcyclus en verlagen ze het risico op het maskeren van een tekort.

De vitamines B6 en B2 vullen de beheersing van homocysteïne aan, en ijzer en vitamine C zijn passend in geval van een bevestigde anemie. Alcohol is de meest voorkomende alledaagse factor die de folaatstatus verslechtert.

Voor mensen die methotrexaat, anti-epileptica of antitumormiddelen gebruiken, is de combinatie met foliumzuur alleen mogelijk op besluit van een arts.

We raden u ook onze artikelen «Hoe foliumzuur in te nemen: dosering, tijdstip van inname, duur», «Wie foliumzuur niet mag innemen» en «Waarmee vitamine K2 te combineren» aan.

Bronnen

1. Reynolds E. Vitamin B12, folic acid, and the nervous system. Lancet Neurol. 2006;5(11):949–960.
2. Homocysteine Lowering Trialists' Collaboration. Lowering blood homocysteine with folic acid based supplements: meta-analysis of randomised trials. BMJ. 1998;316(7135):894–898.
3. Lonn E, Yusuf S, Arnold MJ, et al. Homocysteine lowering with folic acid and B vitamins in vascular disease. N Engl J Med. 2006;354(15):1567–1577.
4. Shea B, Swinden MV, Tanjong Ghogomu E, et al. Folic acid and folinic acid for reducing side effects in patients receiving methotrexate for rheumatoid arthritis. Cochrane Database Syst Rev. 2013;(5):CD000951.
5. Institute of Medicine. Dietary Reference Intakes for Thiamin, Riboflavin, Niacin, Vitamin B6, Folate, Vitamin B12, Pantothenic Acid, Biotin, and Choline. Washington, DC: National Academies Press; 1998.
6. Scaglione F, Panzavolta G. Folate, folic acid and 5-methyltetrahydrofolate are not the same thing. Xenobiotica. 2014;44(5):480–488.