Waarmee vitamine K2 te combineren

Vitamine K2 wordt zelden apart ingenomen: meestal maakt het deel uit van complexen met vitamine D3, calcium of magnesium. Maar niet elke combinatie is even logisch, en sommige combinaties vereisen voorzichtigheid. De redactie legt uit welke partners voor K2 een wetenschappelijke onderbouwing hebben, hoe je de inname organiseert en wanneer je een combinatie beter achterwege laat.

Waarom de «context» van inname belangrijk is voor K2

Vitamine K2 (menachinonen, meestal in de vorm van MK-7 of MK-4) is een vetoplosbare stof. Dat betekent dat de opname ervan in de darm afhangt van de aanwezigheid van vetten en van een normale werking van gal en enzymen van de alvleesklier. Inname op een lege maag of met volledig vetvrij voedsel verlaagt de opname.

De tweede reden is functioneel. K2 werkt als cofactor van het enzym gamma-glutamylcarboxylase, dat vitamine K-afhankelijke eiwitten activeert: osteocalcine in de botten, het matrix-Gla-eiwit in de bloedvaten, stollingsfactoren in de lever. De hoeveelheid van deze eiwitten wordt op haar beurt deels gereguleerd door andere nutriënten, met name vitamine D.

De derde reden zijn interacties. Er bestaan medicijnen die rechtstreeks concurreren met vitamine K of de opname van vetoplosbare vitamines verstoren. Voor zulke gevallen verandert de vraag «waarmee combineren» in een vraag van veiligheid.

Daarom is het verstandig K2 niet als een geïsoleerde capsule te beschouwen, maar als onderdeel van een systeem: voeding, andere supplementen, medicijnen en de toestand van de spijsvertering. Hieronder lopen we elk van deze niveaus langs.

Vitamine D3 en K2: het populairste paar

Vitamine D verhoogt de opname van calcium in de darm en stimuleert de synthese van osteocalcine. Osteocalcine wordt echter pas functioneel na carboxylering, die vitamine K verzorgt. Vandaar het idee dat D het eiwit «bestelt» en K2 het «werkzaam maakt». Biochemisch klopt dit schema.

In klinische onderzoeken werd de combinatie vooral bestudeerd bij postmenopauzale vrouwen en bij mensen met osteopenie, met wisselende resultaten wat betreft de minerale botdichtheid. Overtuigende gegevens dat de combinatie sporters een voordeel in prestatievermogen oplevert, zijn er niet.

In de praktijk is de combinatie handig: beide vitamines zijn vetoplosbaar en kunnen samen worden ingenomen tijdens de hoofdmaaltijd met vetten. Veel fabrikanten brengen kant-en-klare complexen D3+K2 uit, wat het regime vereenvoudigt.

Het is belangrijk K2 niet te zien als een «verzekering» waarmee je de dosis vitamine D zonder controle kunt verhogen. De D-dosis moet worden afgestemd op het 25(OH)D-niveau in het bloedonderzoek en op de aanbevelingen van de arts; de richtlijnen van de Endocrine Society (Holick et al., 2011) bepalen de streefwaarden en bovengrenzen onafhankelijk van de inname van K2.

Calcium, magnesium en andere mineralen

Calcium wordt vaak aan complexen met K2 toegevoegd vanuit dezelfde logica van «aflevering in de botten». Voor de meeste mensen moet voeding echter de belangrijkste bron van calcium zijn: zuivelproducten, verrijkte dranken, peulvruchten, amandelen, kleine vis met graten. Calciumsupplementen zijn zinvol wanneer de voeding de behoefte duidelijk niet dekt.

K2 verandert de opname van calcium niet en vereist niet dat calcium tegelijkertijd wordt ingenomen. Dus als u calcium al apart inneemt, is er geen noodzaak het qua tijdstip met K2 te synchroniseren. Het is nuttiger grote doses calcium over meerdere innames te verdelen, omdat de opname van één grote portie ineens afneemt.

Magnesium is betrokken bij het metabolisme van vitamine D en bij de mineralisatie van botten. Een directe interactie met K2 is niet beschreven, dus de combinatie is neutraal: je kunt ze samen innemen als er een indicatie voor magnesium is. Zink, boor en andere sporenelementen in «bot»-complexen hebben een zwakkere bewijsbasis.

Het enige praktische aandachtspunt is dat grote doses mineralen in combinatie met vetoplosbare vitamines maagklachten kunnen veroorzaken. Als dat een probleem is, kun je K2 en D3 beter bij de lunch innemen en de mineralen bij het avondeten.

Voedingsvetten en spijsverteringsstoornissen

Voor vetoplosbare vitamines is de belangrijkste «partner» niet een ander supplement, maar het vet op het bord. K2 innemen samen met een ontbijt dat eieren, kaas, avocado of olijfolie bevat, zorgt voor betere omstandigheden voor de vorming van micellen en de opname dan inname met zwarte koffie op een lege maag.

Een aantal K2-preparaten wordt uitgebracht in oliecapsules, wat het tekort aan vet in het voedsel deels compenseert. Maar ook in dat geval blijft inname tijdens de maaltijd de eenvoudigste aanbeveling.

Mensen met een verstoorde vetopname — na bariatrische operaties, bij coeliakie, chronische pancreatitis, cholestatische ziekten — hebben een hoger risico op een vitamine K-tekort. Voor hen selecteert een gastro-enteroloog de supplementen, soms in speciale wateroplosbare vormen.

Een aparte situatie is langdurige inname van breedspectrumantibiotica. De darmmicrobiota synthetiseert een deel van de menachinonen, en onderdrukking van de bacteriën kan deze bijdrage verlagen, hoewel het belang ervan voor de algehele status van de mens nog steeds ter discussie staat.

• Neem K2 in tijdens een maaltijd die ten minste een kleine hoeveelheid vet bevat.
• Combineer het met D3 in één inname — dat is handig en fysiologisch logisch.
• Calcium en magnesium kunnen op elk ander moment van de dag worden ingenomen.
• Reken niet op K2 als «compensatie» voor overmatige doses vitamine D.

Ongewenste en gevaarlijke combinaties

De belangrijkste beperking betreft vitamine K-antagonisten — warfarine en acenocoumarol. Hun werking berust juist op het blokkeren van de vitamine K-cyclus, dus extra toevoer van de vitamine verzwakt de antistolling. Het overzicht van Holbrook et al. (2005) rekent producten en supplementen met vitamine K tot de bekendste factoren die het effect van warfarine veranderen.

MK-7 heeft een lange halfwaardetijd, dus zelfs matige doses kunnen de INR-waarde stabiel veranderen. Patiënten die warfarine gebruiken mogen niet zelfstandig beginnen of stoppen met K2; elke wijziging vereist controle door een arts en bloedonderzoek.

Andere groepen medicijnen beïnvloeden de opname: orlistat (blokkeert de opname van vetten), galzuurbindende harsen (cholestyramine, colestipol), minerale olie als laxeermiddel. Ze kunnen de opname van alle vetoplosbare vitamines verlagen, dus het interval tussen de innames bepaalt de arts of apotheker.

Ten slotte kunnen hoge doses vitamine E in theorie concurreren met vitamine K; de klinische betekenis hiervan is voor gewone doses gering, maar mensen met stollingsstoornissen doen er goed aan met deze mogelijkheid rekening te houden.

Conclusies van de redactie

De meest logische partner voor vitamine K2 is vitamine D3 en, minstens zo belangrijk, gewoon voedsel met vetten. Calcium en magnesium kunnen samen of apart worden ingenomen: wezenlijke interacties met K2 hebben ze niet.

De belangrijkste beperking zijn de anticoagulantia die vitamine K-antagonisten zijn. Voor deze patiënten is het supplement niet absoluut verboden, maar de inname ervan moet stabiel zijn en door een arts worden gecontroleerd.

Ook is het goed te denken aan medicijnen die de vetopname verslechteren: bij langdurig gebruik ervan kun je de status van vetoplosbare vitamines beter controleren.

Voor een dieper begrip van het onderwerp raden we onze artikelen «Mythes over vitamine K2», het overzicht van de vormen van vitamine D en het artikel over magnesium voor sporters aan.

Bronnen

1. Booth SL. Roles for vitamin K beyond coagulation. Annu Rev Nutr. 2009;29:89–110.
2. Schurgers LJ, Teunissen KJ, Hamulyák K, et al. Vitamin K-containing dietary supplements: comparison of synthetic vitamin K1 and natto-derived menaquinone-7. Blood. 2007;109(8):3279–3283.
3. Holbrook AM, Pereira JA, Labiris R, et al. Systematic overview of warfarin and its drug and food interactions. Arch Intern Med. 2005;165(10):1095–1106.
4. Holick MF, Binkley NC, Bischoff-Ferrari HA, et al. Evaluation, treatment, and prevention of vitamin D deficiency: an Endocrine Society clinical practice guideline. J Clin Endocrinol Metab. 2011;96(7):1911–1930.
5. Theuwissen E, Smit E, Vermeer C. The role of vitamin K in soft-tissue calcification. Adv Nutr. 2012;3(2):166–173.
6. Knapen MH, Drummen NE, Smit E, et al. Three-year low-dose menaquinone-7 supplementation helps decrease bone loss in healthy postmenopausal women. Osteoporos Int. 2013;24(9):2499–2507.
7. EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies. Dietary reference values for vitamin K. EFSA J. 2017;15(5):4780.